In het hart van Peru ligt Pangoa. Al 40 jaar lang verbouwt de visionaire coöperatie 'C.A.C Pangoa' daar koffie en cacao. Reeds twee decennia staat Esperanza Dionisio aan het stuur van deze opmerkelijke organisatie, die uitblinkt in zorg voor mens en planeet.

Gelegen in de Peruviaanse Selva Central, het nevelwoud tussen de Andes en het Amazonewoud, kende het schijnbaar rustige stadje San Martín de Pangoa een zeer gewelddadige geschiedenis. Jarenlang was de regio een bolwerk van de Partido Comunista del Perú, beter bekend als Sendero Luminoso (Lichtend Pad). Bovendien ligt de stad slechts 65 km van de Apurimac-, Ene- en Mantaro-valleien (VRAEM), die erom bekend staan het grootste cocaïne-producerende gebied in Peru te zijn. De handel in de jaren zeventig en tachtig zorgde ervoor dat veel boeren naar de Andes trokken, op de vlucht voor het geweld. Door de onveiligheid en lage economische activiteit is de bevolking er tot op de dag van vandaag erg arm.

Laat dit complexe gebied nu net de voedingsbodem zijn voor één van de meest inspirerende boerenorganisaties van Peru: de coöperatie C.A.C. Pangoa. Niet alleen duikt ze in wetenschappelijke artikels op als “modelcoöperatie”, ook in haar organisatiestructuur bleek de coöperatie haar tijd ver vooruit. Al meer dan twee decennia staat Esperanza Dionisio als vrouw aan het stuur van de organisatie, geen evidentie in Peru. Meer nog, Esperanza was de eerste vrouw in Peru die het management van een coöperatieve organisatie op zich nam!

Esperanza Dionisio – directeur van de coöperatieve Pangoa: "Werken aan gelijkheid versterkt het respect voor plattelandsvrouwen. Zo kunnen deze vrouwen hun capaciteiten ten volle benutten.”

Gendergelijkheid

Met Dionisio aan het roer is de coöperatie gegroeid en heeft ze haar inkomsten gediversifieerd. De plattelandsvrouwen kregen een belangrijke rol toebedeeld in de productie en transformatie van koffie en cacao. Ze werkt een bedrijfsmodel uit dat ‘inclusie’ voorop stelt. "Het is onze visie dat werken aan gelijkheid het respect voor plattelandsvrouwen versterkt zodat ze hun eigenheid en capaciteiten ten volle kunnen benutten", legt Dionisio uit. Om dit te realiseren werden er, samen met Rikolto en andere organisaties, een reeks workshops en trainingen ontwikkeld die niet alleen gaan over bedrijfsmanagement, maar ook over aspecten die te maken hebben met eigenwaarde en gendergelijkheid. Zo zijn vrouwen in staat om hun potentieel ten dienste te stellen van de gemeenschap.”

Agro-bosbouw

Sinds jaar en dag is Pangoa een koffieproducerend gebied. Maar Esperanza en haar collega’s moedigen de boeren vandaag aan om te diversifiëren naar cacao en honing, om beter bestand te zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. “Ook hier sloeg de schimmelinfectie La Roya enkele jaren geleden stevig toe. Op het terrein verduurzamen we de productie door middel van agro-bosbouw, waarbij cacao wordt aangevuld met voedingsgewassen, inheems fruit en hout.”
De coöperatie raadt haar boeren bovendien aan om te investeren in biologische moestuinen voor hun persoonlijke consumptie om minder afhankelijk te zijn van "geïmporteerde levensmiddelen" die worden verondersteld ongezond en “chemisch” te zijn. “Vanwege de lage impact op het klimaat en de hoge voedingswaarde, stimuleren we vanuit de coöperatie ook het fokken van cavia's en het kweken van visvijvers.”

Lenin Chimanka – coöperant C.A.C. Pangoa: "Je stapt één, twee, drie meter en er staat een fruitboom, een citrusboom en een zuurzak (lokaal ook wel bekend als guyabano).”

Meter voor meter laat Esperanza de verdeling van een boerderij zien, aangelegd met de helderheid en precisie van een dambord. Hier wisselt men musaceae (verschillende banaansoorten), fruitbomen en hoogwaardig hout af en combineert dit met verbeterde inheemse cacao. “Deze agro-bosbouw combinatie zorgt voor een hoge productiviteit. In totaal telt de boerderij zo’n 1.300 inheemse planten per hectare, die zorgen voor een stabiel en regelmatig inkomen voor de familie. De bananen hebben een korte productiecyclus van twee jaar, terwijl fruit- en cacaobomen klaar zijn voor hun meerjarige productie na ongeveer vier jaar, en daarna voor de komende 40 jaar.”

 

20200701 Rikolto Pangao 1

 

Inheemse cacaobomen

 Samen met Biodiversity International heeft Rikolto (Vredeseilanden) 42 inheemse cacaobomen van Pangoa kunnen classificeren. Daaruit heeft men de dertien beste bomen geselecteerd op vlak van kwaliteit, productiviteit en ziektebestendigheid. “Met die bomen hebben we kloontuinen aangelegd binnen een systeem van agro-bosbouw. Zulke tuinen zullen in de toekomst nodig zijn om de verouderde of onproductieve cacaopercelen te doen herleven en om de rentabiliteit van de teelt te behouden.”

In samenwerking met de Peruviaanse Katholieke Universiteit (PUCP) heeft Rikolto (Vredeseilanden) een levenscyclusanalyse (LCA) uitgevoerd naar de ecologische voetafdruk van cacao. Het doel van deze studie was om een beeld te krijgen van hoeveel broeikasgassen er in welke fases van de productie vrijkomen. De resultaten van deze studie zullen ons in staat stellen een strategie te ontwikkelen om de uitstoot van broeikasgassen te minimaliseren.

Esperanza Dionisio: “Het doel blijft altijd: onze boeren een beter leven bieden. En een middel om dat te bereiken is de productie van koffie en cacao.”

Maar C.A.C. Pangoa is meer dan enkel een landbouworganisatie. “Veel meer dan een sociaal bedrijf, wat een coöperatie in wezen is, vormt onze boerenorganisatie een familie. Wij zorgen voor elkaar.” Esperanza spreekt met vuur in haar ogen. “Onze economische activiteit is geen doel op zich. Het doel blijft om als gemeenschap welvarend te zijn. Onze coöperatie verleent micro-kredieten aan minimale rente, we zorgen voor de coöperanten als iemand ziek wordt, we werken hard aan participatie door jongeren, we bevorderen gendergelijkheid, we betalen zelfs een bedrag uit aan de families wanneer één van onze coöperanten komt te overlijden. Dat doel blijft altijd boven onze economische activiteit staan: onze boeren een beter leven bieden. En een middel om dat te bereiken is de productie van koffie en cacao. Dan doen we al 40 jaar en zullen we blijven doen, met liefde voor de stiel en zorg voor de aarde waarop wij wonen.”

 

Dit portret is afkomstig van Rikolto (Vredeseilanden), één van de partnerorganisaties van Voedsel Anders. Vind meer info over Rikolto op hun website.

Foto's: Rikolto. Tekst: Aäron De Fruyt

Groeiende beweging voor agro-ecologie

Volg Voedsel Anders Vlaanderen: 

Met de steun van:Logo steun Vlaanderen